Anne ve babalar çocukları için ellerinden gelenin her zaman en iyisini yapmaya çalışırlar. Özellikle kendi ayakları üzerinde duran, özgüvenli ve sorumlu bireyler yetiştirmek için var güçleriyle çalışırlar. Çocuklarımızın sorumluluk sahibi bir birey olmasını sağlamaya çalışırken sorunlu bireyler ortaya çıkarmak da oldukça olağan görünüyor. Gelin şimdi hep birlikte sorunlu değil sorumlu bireyler yetiştirmek üzerine bir düşünelim.
Her ebeveyn her çocuk gibi farklıdır. Her birinin çocuğundan beklentileri farklı olacaktır. Ayrıca çocukların potansiyelleri ve yapabilecekleri de birbirinden farklılık gösterir. Anne babalar bu ayırımı ve farklılığı göremedikleri anda sorunlar ortaya çıkmaktadır. Çocuklarına sorumluluk kazandırmaya çalışırken hatalar yapan aile çeşitlerini iki yönüyle inceleyelim.

​Birinci Aile Tipi

Çocuğunun her işini kendine görev bilen aile tipidir. ” O çocuktur yapamaz. ” “O çocuktur tek başına yiyemez .” Gibi cümlelerle çocuğunun bilinçaltına ” Ben olmadan hiçbir şey yapamazsın .” mesajını veren ebeveynler çocuklarını sorumluluk almaktan mahrum bırakırlar. O çocuklar yetişkin olduklarında da tek başına sorumluluk alamaz ve hayatları boyunca kendi kararlarını veremez hale gelirler.
“ Annem tıpkı bir helikopter gibi başımın etrafında dönmekte. ”

Helikopter ebeveyn, 1969 yılında Psikolog Haim Ginott’ un, psikoloji literatürüne kazandırdığı bir kavram. Danışanlarından küçük bir çocuk annesini tanımlarken helikoptere benzetmesi nedeniyle literatürde yerini ​helikopter ebeveyn​ olarak almış. Çocuğunun her işine koşan, her sorumluluğunu kendisi yapan, çocuğu odak noktası yapan, aşırı koruyucu ve kontrolcü ailelerdir. Helikopter ebeveynleri olan çocuğun sorumluluk alabilmesi oldukça zor hale gelir.

İkinci Aile Tipi

Bu aile tipi çocuğuna potansiyelinin üzerinde sorumluluk verip çocuğun kendine güvenini yıkan ailelerdir. Bu tip aileler her çocuğun aynı anda aynı sorumluluğu alamadığını göremezler. Yetişkinler dahi aynı anda iki sorumluluğu aldıklarında tedirgin olabilmektedir. Çocuklar ise potansiyelinin üzerinde bir görev ile karşılaştıklarında ne yapacağını bilemezler. Kendilerini görevlere ve sorumluluklara kapatır hale gelirler. Ardından yetişkinliğe kadar uzanacak sorunlar ile karşılaşılaşırlar.

Peki sorumluluk dengesini sağlamak için neler yapmalıyız ? Ebeveyn olarak bizim sorumluluklarımız neler ? Öncelikli olarak bu sorular üzerinde düşünüp çocuklarımızı yönlendirmeliyiz.

Çocuklara Sorumluluk Kazandırmada Ebeveynlere 10 Öneri

  1. Sevgi ve Onay Gösterin
    Çocuklarınızın koşulsuz sevgi ve onay görmeye her zaman ihtiyaçları olacaktır. Sevgi ve onay gören çocuk kendini güvende hisseder. Kendini güvende hisseden çocuk verilen görevleri en iyi şekilde yapmaya çalışır. Sorumluluk almaktan kaçmaz.
  2. Değer Verin
    Çocuğunuz her ne yaparsa yapsın ona değer verdiğinizi ve ondan karşılık beklemediğinizi hissettirin.
  3. Bağımlı Hale Getirmeyin
    Belli sınırlar ve kurallarınız olsun. Fakat çocuğunuzun size bağımlı hale gelmesini engelleyin.
  4. Ektiğini Biçmesini Sağlayın
    Çocuğunuzun kendi davranışlarının sorumluluğunu almasına fırsat verin. Ödevini yapmadığı gün yapmama nedenini öğretmene siz açıklamayın. Bırakın çocuğunuz yakaladığı bu fırsatı değerlendirsin.
  5. Sorumluluklar Listesi Hazırlayın
    Çocuğunuzun kendi yaşına uygun sorumluluklar listesi hazırlayın. Sorumluluğunu üstlenmek istediği işleri bu listeden seçmesine fırsat tanıyın. Seçimlerine karşı saygılı olun.
  6. Adil Olun
    Ev ile ilgili sorumlulukları çocuklarınız arasında adil şekilde paylaştırın. Bunun en iyi yolu işleri sırayla yapmaktır.
  7. Seçimlerine Saygılı Olun
    Çocuğunuzun yaptığı yanlış seçimlerin ( hayatını tehlikeye atmadığı sürece) sonuçlarını yaşamasına izin verin ki onlardan dersler çıkarabilsin.
  8. Yardım Edin, İşi Yapmayın
    Çocuğunuza yardım ederken , onun sorumluluğunun gelişmesini engelleyebileceğinizi unutmayın. Eğer işin nasıl yapılacağını bilmiyorsa ona işin nasıl yapılacağını gösterin , işi yapmayın.
  9. Model Olun
    Çocuğunuza model olun. Eğer siz sorumluluklarınızı yapmazsanız çocuk da sizden gördüğünü yapar.
  10. Çocuk Olduklarını Unutmayın
    Çocuğunuzdan hiçbir zaman sizin kadar sorumlu olmasını beklemeyin. Onların çocuk olduğunu, bir yetişkin kadar sorumluluk alamayacağını unutmayın.

İfade edilen bu on önerinin çoğunu inanın biz yetişkinlerde bile uygulasak olumlu sonuçlar alırız. Çocuklarımızda ne kadar faydalı olacağını bir düşünün derim. Bu  önerileri gerçekleştirmek de ebeveyn için büyük bir sorumluluktur. Aile, okul ve öğretmenlerin işbirliği de çocuklarımıza sorumluluk kazandırmada çok önemli bir yer alır. Aileler bu noktada okulda biz öğretmenler ile işbirliği içinde olmaları sonuca gitmekte zaman kazandırır. Çocukları yönlendirmek yazıldığı kadar kolay olmaya bilmektedir. Anne babalar tıpkı yeni doğan bir bebeğin hayatta kalmaya karşı aldığı o büyük sorumlulukları gibi büyük bir sorumluluk aldıklarını hiçbir zaman unutmamalıdırlar.

Kaynak : Dr. Henry Cloud ve Dr. John Townsend , Çocuklarda Sınırlar ( Boundaries with Kids ),çev.Belgin Selen Haktanır.

Fatma ÜLKER

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Destek Hattı